De schans IJsseloord op de splitsing van Rijn en IJssel, wordt in 1585 ingenomen door de Staatse troepen na een beleg van zeven dagen. Vrijwel onmiddellijk begint het onderhoud aan de schans en in mei 1587 zijn in ieder geval arbeiders aan het werk. In 1589 worden de schouten van Apeldoorn, Ede, Barneveld en Ede aangeschreven om karren te sturen voor het werk aan de schans IJsseloord. In 1591 blijkt dat het dan niet anders is; de richters of schouten van Arnhem en Veluwezoom, die van Baer en Lathum worden allemaal opgeroepen om arbeiders te sturen naar de schans. Deze is nu zwaar beschadigd door het hoge water.

De opgeroepen arbeiders zullen een deel van 1.000 tot 1.200 gulden gaan opmaken, die een jaar eerder al door de Raad van State zijn begroot voor reparatie van de schans. Er bestaat dan al een correspondentie van twee jaar over onder andere 700 gulden voor reparaties, die is voorgeschoten door de Heer van Loenen. Even is men zo bang dat de Spanjaarden door de vertragingen een tegenschans zullen opwerpen, dat schippers worden geronseld om op de Rijn  te patrouilleren tegen vijandige schepen en werklieden.

Gelders Archief, Regesten, diverse inventarisnrs.

1817-1870

De oostelijke frontier wordt echter niet helemaal veronachtzaamd. In 1840 verschijnt er een memorie over de vestingen tussen Doesburg en Nijmegen. In de jaren zestig is een commissie actief die de oostelijke frontier structureel onderzoekt, echter zonder noemenswaardig en structureel resultaat. In 1870 tenslotte, als een grote inventarisatie en adviesronde plaatsvindt over bewapening van de forten, linies en vestingen, krijgt ook de oostelijke frontier nog een eigen rapportage. Met de vestingwet van 1874 verliest de oostelijke linie haar functie en worden de vele vestingen stuk voor stuk ontmanteld.

Nationaal Archief, toegang 2.13.15.01: Archief van de Koninklijke Landmacht: Generale Staf, inventarisnr. 21.

Idem, toegang 4.OBGK: Binnenlandse Gedrukte Kaarten behorende tot het archief der Genie, inventarisnr. P3.105.

Idem, 4.OMM: Memories der Genie, Kaarten, Plans, Atlassen en Verslagen van Commissies op het Gebied van de Defensie afkomstig van het Ministerie van Oorlog, inventarisnrs. 268, 269 en 270.

Idem, toegang 4.OPV: Plans van Vestingen der Genie van het Ministerie van Oorlog, inventarisnr. Z48.

Idem, toegang 4.TOPO: Kaartenarchief van de Topografische Dienst en Rechtsvoorgangers, inventarisnr. 17B.

De beplanting van zo’n groot fort vormt bij de aanleg een aspect op zich. De beplanting van Fort aan de Nieuwe Steeg staat volledig beschreven in het uitvoerige bestek: ‘Op de berm zijn een doornenhaag lang 9.2m en 186 stuks wilgen, op Rijksgrond buiten het fort 39 wilgen en 50 iepen gepland’. Uit het bestek is echter niets bekend over de plaats van de wilgen en de verdeling van het aantal over het forteiland. Hier moeten we dus af gaan op de luchtfoto’s, waarvan we er gelukkig een aantal hebben. Opmerkelijk is dan dat de luchtfoto’s uit 1926 lijken te wijzen op wilgen op de wallen zelf. Met name op een zomerse luchtfoto van 1926 is ten minste aan de noordzijde van het fort duidelijk alleen begroeiing op de plongee van de wal. Langs de noordzijde stonden twee rijen wilgen. Een dergelijke haag is echter wel duidelijk te zien op de luchtfoto’s van het fort uit 1926 en op de RAF luchtfoto van 1945. De haag omringt dan het complete fort, met uitzondering van de berm aan de zuidelijke lange zijde. Daar stopt de haag ongeveer halverwege de berm tussen het zuidoostelijke bastion en de brug. Deze begrenzing is op alle luchtfoto’s goed te zien, maar een reden hiervoor is niet gevonden.

Bomen waren op het fort vooral te vinden op het zuidwestelijk bastion (in de keel daarvan). De binnenplaats achter de loods (op de terre) had een kleine boomgaard.

Bestek en foto’s zijn onder andere te vinden in het archief van de Stichting Menno van Coehoorn.

Nationaal Archief, toegang 4.OGT: Kaarten en tekeningen van de afdeling Genie van het ministerie van Oorlog, inventarisnrs. 150-151

Idem, toegang 4.OPV: Plans van Vestingen der Genie van het Ministerie van Oorlog, inventarisnrs. H469-H469B.

Idem, toegang 4.RGD: Tekeningenarchief van de Rijksgebouwendienst, inventarisnr. 1463.

In 1870 publiceert majoor (later generaal majoor) H.E.W. Rodi de Loo een nota over het belang van de Grebbelinie en de IJssellinie. Vrijwel tegelijkertijd verschijnt er een nota over de inundatie van de linie en vereiste waterhoogtes daarvoor. De Commissie tot Vaststelling der Bewapening doet ook voorstellen voor de nieuwe bewapening van de linie. Tenslotte vormt de Grebbelinie in die tijd tweemaal het toneel voor een grote oefening van de Generale Staf, waar de vele nota’s en verslagen een gedetailleerd beeld geven van de toestand van de linie op dat moment.

Nationaal Archief, toegang 2.13.15.01: Generale Staf, inventarisnrs. 11, 13, 20, 24, 28, 57 en 63.

1772-1836

In de archieven wordt duidelijk wat de functie is van de beek, als in 1772 de bestekken worden gepubliceerd van herstelwerk aan de muren van het riool aan de uitmonding van de beek bij het bastion IJskelder. Op de plaats van het bastion wordt na de ontmanteling van de Arnhemse vestingwerken (al vanaf 1808) in 1836 de Willemskazerne gebouwd.

Gelders Archief, toegang 2000: Oud archief Arnhem, inventarisnr. 3373

1794-1815

In de archieven van de verschillende ingenieurs Blanken zijn van de sluis en andere waterbouwkundige werken fraaie tekeningen bewaard gebleven. De achttiende-eeuwse tekeningen zijn verzameld in de archieven van de Oude Hollandse Waterlinie.

Nationaal Archief, toegang 4.BLF: Kaarten, tekeningen en modellen van de waterbouwkundige ingenieurs Blanken, inventarisnrs. 100 en 101.

Idem, toegang 4.OPV: Plans van vestingen der Genie van het Ministerie van Oorlog, inventarisnrs. H513-H516.

1574

Gelders Archief, toegang 124: Hof van Gelre en Zutphen, inventarisnr. 645.

De vesting Doesburg werd in 1673 compleet ontmanteld door de Fransen, of door boeren in hun opdracht. De negen bastions, vier ravelijnen en twee hoornwerken verdwenen vrijwel allemaal. Tussen 1701 en 1730 werd de stad echter opnieuw versterkt, naar plannen van Menno van Coehoorn.

De aanleg van deze tweede fase van vestingwerken betekende een grote verandering van het buitengebied van de stad. In 1758 wordt op basis van een kaart van 1701-1703 van Johan Beunink een flink aantal kaarten gemaakt van de landerijen die vanwege het vele werk aan de vesting zijn ‘vergraven, ingesloten, bedorven, geoccupeerd en verruïneerd’. In 1740 wordt er opnieuw aan de vesting gewerkt en publiceert ingenieur Hertell zijn nieuwe ideeën voor versterking van de stad, met name van de linker IJsseloever en het Broekhuizer Water. Op een aantal kaarten in het archief zijn de nieuwe plannen ingetekend.

Voor wie een beeld wil hebben van de vesting voor de Fransen deze afgroeven: een fraaie reconstructietekening uit 2008 geeft een goed beeld van de vestingwerken van Doesburg uit 1654.

Nationaal Archief, toegang 4.OPV: Plans van Vestingen der Genie van het Ministerie van Oorlog, inventarisnrs. D60-D80

In maart trekken enkele Staatse eenheden rond in de Tielerwaard en besluit Van Berlaymont daarom een fort op te richten bij Geldermalsen. Sowieso vindt hij dat het werk aan de fortificatiën moet opschieten. In juli overweegt hij het fort bij Herwijnen te vergroten omdat Bommel nog steeds in Staatse handen is, maar in augustus lijkt het daar rustiger te zijn. De Staatse communicatie tussen Bommel en Buren wordt volgens Van Berlaymont al voldoende bemoeilijkt door de bezetting van het fort bij Tuyl.

Gelders Archief, toegang 124: Hof van Gelre en Zutphen, inventarisnrs. 867, 894, 936 en 950.