vestingbouw.nl » Limburg

Onenigheid over landweer in Limburg

Raymond Uppelschoten — Fri, 26 Feb 2010 10:28:35 +0000

1605-1703 In de Tachtigjarige Oorlog worden de kwartieren van het oude hertogdom Gelre gesplitst in tweeën. De noordelijke kwartieren komen onder gezag van de Staten Generaal, de zuidelijke blijven behoren aan de Spaanse koning. Kessel (latere gemeente in de provincie Limburg) ligt in één van die zuidelijke kwartieren, gewoonlijk genaamd Opper-Gelre.

Rond 1605 ontstaat er een geschil tussen de gerechten Kessel en Beesel. Aan het hof van Gelre dient dan een zaak tussen beide gerechten, die zogenaamde nabuurdiensten hebben verleend voor de onderhoud aan de schans of landweer, die Kesseleik aan de Maas verbindt met het noordelijk gelegen moerasgebied. De landweer is een lange, met doornen begroeide dijk, voorzien van greppels. Terwijl een landweer in vredestijd kan dienen voor het keren van vee, laat een geschrift uit 1421 niets te raden over, van de reden voor deze landweer van Kesseleik: tegen het ‘inrijden des heeren vianden van Hoerne’. De landweer is gebouwd kort voor 1371. In 1703 is er overigens nog sprake van een tweede schans in Kessel, tegenover het veer.

Regionaal Historisch Centrum Limburg (RHCL), toegang 01.016B: Dorpsbestuur van Maasbracht, inventarisnr. 260.

Idem, toegang 01.038: Schepenbank Kessel, inventarisnr. 1.

Wijzigingen kroonwerk Hessen in vestingstad Maastricht

Raymond Uppelschoten — Tue, 22 Dec 2009 16:01:04 +0000

1769-1863 De vestingwerken van de stad Maastricht waren niet al te uitgebreid tot de grote wijzigingen halverwege en eind zeventiende eeuw: deze leverden de imposante plattegrond op van de vestingwerken, waar onder andere de hand van de beroemde Franse vestingbouwer Vauban in is te herkennen. Het landschap van tientallen vestingelementen is vooral goed te zien op de maquette die tussen 1748 en 1752 in opdracht van Lodewijk XV werd gemaakt en te zien is het Palais des Beaux-Arts in Lille.

De geschiedenis van slechts één klein element van de vesting, zoals het kroonwerk Hessen aan de zuidgrens van de vesting, maakt vanwege het beschikbare archiefmateriaal al een verhaal op zich. Er bestaan drie zelfstandige kaarten van het kroonwerk uit de tweede helft van de achttiende eeuw, die een goed beeld geven van de situatie vóór de latere, negentiende-eeuwse, wijzigingen. Van de drie is de oudste uit 1769, gemaakt voor de Raad van State. Rond 1847 wordt het kroonwerk aanzienlijk vergraven vanwege de aanleg van het kanaal van Maastricht naar Luik. In 1859 wordt er flink gewerkt aan de rand van het kroonwerk bij de Maas. Er wordt een weg verbreed, een wachthuis afgebroken en de muren langs de Maas worden onder handen genomen.

Nationaal Archief, toegang 2.13.24: Archieven van het Bureau der Genie, Regelingsbureau, Bouwbureau, Bureau Stellingbouw en Gedeponeerde Archieven, inventarisnr. 323.

idem, toegang 4.GYF: Collectie Kaarten van ingenieur J. Geyler, inventarisnr.15.

Idem, toegang 4.OPG: Plans van Gebouwen en Modeltekeningen van het archief der Genie van het Ministerie van Oorlog, inventarisnrs. M149, M152 en M255.

Idem, toegang 4.VTH; Binnenlandse Kaarten Hingman, inventarisnr. 3622.

Idem, toegang 4.WCA: Kaarten- en Tekeningenarchief van het Ministerie van Waterstaat en voorgangers, inventarisnrs. 1763-1765, 4714, 5127 en 11554.

Gasfabriek binnen vestingwerken Venlo

Raymond Uppelschoten — Mon, 14 Dec 2009 10:43:08 +0000

1862 De vestingwerken van Venlo worden pas echt aangepakt vanaf 1867, als op 16 januari het besluit valt om de vesting Venlo te ontmantelen. Maar enkele jaren eerder wordt al flink de schop gezet in het zogenaamde werk 18, voor courtine 1 en 2, buiten de Gelderse Poort. Het Ministerie van Oorlog staat dan namelijk toe dat de gasfabrikanten die de straatverlichting gaan leveren aan de gemeente Venlo, een fabriek op dit deel van de vestingwerken mogen bouwen. De onderhandelingen worden namens het Ministerie gevoerd door de Eerstaanwezend Ingenieur van Venlo, E.A. del Campo, ook genaamd Camp.

Gemeentearchief Venlo, toegang 37: Gemeentesecretarie Venlo 1851 – 1900, inventarisnr. 195

Plattegronden van officierswoningen in vesting Stevensweert

Raymond Uppelschoten — Thu, 10 Dec 2009 06:55:16 +0000

1749-1771 Met de Vrede van Utrecht van 1713 komt een einde aan de betrokkenheid van de republiek bij de Spaanse successieoorlog. De Zuidelijke Nederlanden worden overgedragen aan Karel VI van Oostenrijk. Het Overkwartier van Gelre wordt echter verdeeld. De Republiek behoudt als generaliteitsgebied de stad Venlo, de vesting Stevensweert en het ambt Montfort met enkele uitzonderingen. Oostenrijk krijgt een gedeelte en het grootste deel valt toe aan Pruisen. De vesting Stevensweert is ook na dit verdrag een volwaardige garnizoenstad van de republiek.

In 1755 komt er een bijzonder tegengeluid uit nota bene Friesland, waar in de Statenvergadering een voorstel wordt besproken om de vesting Stevensweerd te laten vervallen. Gelukkig is dit er nooit door gekomen en kunnen we ook nu nog genieten van het fraais dat in de archieven nog te vinden is van deze Zuidelijke vestingstad.

Uit dezelfde periode resten de ‘normale’ situatiekaarten en kaarten van de vestingwerken, maar vooral ook de plattegronden van alle zogenaamde landsgebouwen (zoals officierswoningen), magazijnen, kazematten en wachthuizen uit 1749.

Tresoar (Frysk Histoarysk en Letterkundich Sintrum), toegang 326: Familie thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, inventarisnr. 3323.

Nationaal Archief, toegang 4.OPG: Plans van Gebouwen en Modeltekeningen van het archief der Genie van het Ministerie van Oorlog, inventarisnr. S33.

Idem, toegang 4.OPV: Plans van Vestingen der Genie van het Ministerie van Oorlog, inventarisnrs. S164-S169.

Helpoort Maastricht negentiende-eeuwse restant vestingwerken

Raymond Uppelschoten — Wed, 11 Nov 2009 02:08:40 +0000

1875-1925 Met het Traktaat van Londen in 1867 wordt de Duitse Bond opgeheven. Limburg, dat als enige restant van de oude Nederlanden tot de Bond behoort, wordt onze 11e provincie. Immers: de band tussen de Duitse Bond en het oude hertogdom wordt opgeheven. Met de afgenomen dreiging van de Bond en de vesting Maastricht weer in de vaderlandse schoot, worden de vestingwerken van de stad ontmanteld. Alle poorten worden geslecht, met uitzondering van de Helpoort. Direct na het begin van de ontmanteling start men een langdurige en omvangrijke restauratie van de Helpoort. Het beheer van de poort wordt in dezelfde periode overgedragen van het Ministerie van Oorlog aan de gemeente Maastricht. De restauratie levert fraaie bestekken en bouwtekeningen op, waarvan de meest bijzondere wel één van de tekeningen van de schoorsteen is, op schaal 1:1.

Nationaal Archief, toegang 4.RGD: Tekeningenarchief van de Rijksgebouwendienst, inventarisnrs. 904 en 1606.

Idem, toegang 2.04.13: Archief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken: Afdeling Kunsten en Wetenschappen, inventarisnrs. 1119 en 1120.