vestingbouw.nl » Zuid-Holland

Gesloopte huizen voor vesting Nieuwpoort

Raymond Uppelschoten — Mon, 08 Mar 2010 13:41:13 +0000

1673 De vestingstad Nieuwpoort ontvangt al in 1283 stadsrechten. Het maakt het onder andere mogelijk de stad te versterken, met de middeleeuwse vestingmethoden. Zoals bij veel Nederlandse vestingsteden blijkt een aantal eeuwen later dat de oude vestingwerken niet is opgewassen tegen zes- en zeventiende-eeuwse oorlogsvoering. Na de desastreuze verovering door de Fransen in 1672, wordt Nieuwpoort vanaf 1673 rigoureus versterkt volgens het Oudnederlandse vestingstelsel. Hiervoor worden tientallen panden gesloopt en honderden meters land afgegraven.

In 1673 publiceert het stadsbestuur een lijst van niet alleen huizen, maar ook bomen die zijn weggeruimd voor het fortificeren van de stad. Achter de lijst is een staatje gebonden van de renten en de erfpachten van de stad, die gelden op de huizen en erven, die ook voor die fortificatie zijn afgebroken en weggegraven.

Erfgoedcentrum DiEP te Dordrecht, toegang 794: Gemeente Nieuwpoort, inventarisnr. 382.

Verschuivend belang van de contrescarp van Brielse Grote Schans

Raymond Uppelschoten — Wed, 03 Feb 2010 14:45:44 +0000

1637-1782 Al eerder schreef vestingbouw.nl over de economische functie van de vestingwerken van Brielle, met name de begrazing ervan door het vee, in vredestijd. Dat zien we echter niet alleen bij de wallen, of de aardwerken buiten de stad. We zien het ook in de ontwikkeling van een actieve schans tot een dijk, die niet eens meer herinnert aan de oude functie.

De Grote Schans bij Brielle heeft in de Tachtigjarige Oorlog een duidelijke strategische functie. In 1604 wordt er nog melding gemaakt van het gereed maken van de schans en de gehele polder Kleiburg waarin deze is gelegen, omdat vijandelijke troepen rondtrekken. Zo ernstig lijken de dreigingen later niet meer te zijn, want tenminste tussen 1637 en 1782 vormen delen van de schans zelf onderwerp van handel tussen de verschillende eigenaren en pachters van de grond. Op het moment dat de herinnering aan de functie van de schans nog levendig is (1652) geldt de dijk nog als deel van de Grote Schans. In verschillende overeenkomsten is er dan sprake van een ‘dijkstuk genaamd het Contrescarp van de Groote Schans, gelegen in Cleijburch’. In 1724 geldt de oorsprong van het stuk land veel minder en spreekt men slechts van ‘een dijk genaamd het Contrescarp’. Op de ongedateerde kaart van de polders van Klein Oosterland en Kleiburg, door H. van de Dijck (zie afbeelding), is de schans nog slechts een toponiem en herinnert alleen een vage perceelvorm aan de Grote Schans uit de Tachtigjarige Oorlog.

Streekarchief Voorn-Putten en Rozenburg, toegang 36: Ambacht Klein Oosterland, inventarisnrs. 45, 82, 365, 404 en 422.

Tekeningen van stadspoorten Woerden

Raymond Uppelschoten — Wed, 13 Jan 2010 13:08:59 +0000

1773-1868 De vesting Woerden maakte deel uit van de oude Hollandse Waterlinie. Menno van Coehoorn heeft er eind 18e eeuw nog verbeteringen aangebracht. Net als bij vele onderdelen van deze linie, werden de vestingwerken van Woerden vanaf 1816 geslecht.

De strategische ligging van de stad tussen Utrecht en Holland was er de oorzaak van dat de bevolking nogal heeft geleden onder de verschillende oorlogen. Zo werd Woerden in 1575 en 1576 belegerd door de Spanjaarden. In 1672 en 1673 werd de stad bezet door Franse troepen en ook in 1813 waren het de Franse troepen (van Napoleon deze keer) die moord en verderf zaaiden, waarbij 28 Woerdenaren het leven lieten.

Het meest in het oog springende deel van de oude vestingstad Woerden was en is uiteraard het kasteel. In de archieven is van vrijwel elke kamer en verdieping van het kasteel wel een tekening te vinden. Veel aardiger voor onderzoek zijn wellicht de minder zichtbare onderdelen van de vesting, zoals de stadspoorten. Woerden kende drie stadspoorten, die goed herkenbaar zijn op de bijgaande kaart uit de zestiende eeuw: de Leidse, Utrechtse en Uiterste Poort. De beschikbare tekeningen van de poorten en de situatie ter plaatse geven een gedetailleerd beeld van de drie poorten. Van de Leidsche Poort resteren ook nog de tekeningen uit de negentiende eeuw, nadat deze de eerste ontmantelingen overleefde.

Nationaal Archief, inventarisnr. 4.OCVW: Tekeningen van Verdedigingswerken, inventarisnrs. 64, 65 en 67.

Grote verbeteringen aan vesting Hellevoetsluis

Raymond Uppelschoten — Thu, 19 Nov 2009 20:04:51 +0000

1696-1697 De vesting Hellevoetsluis is oorspronkelijk een klein haventje dat gebruikt wordt door de bewoners van het 15e eeuwse dorpje Nieuw-Helvoet. De vesting zelf wordt in het begin van de 17e eeuw aangelegd om de oorlogs- en handelshaven te versterken. Hellevoetsluis is de marinebasis van de Admiraliteit van de Maze. In 1628 brengt Piet Heyn hier de veroverde zilvervlootschat aan wal.

De vesting ondergaat tussen de zeventiende en negentiende eeuw een aantal belangrijke wijzigingen. Van de werkzaamheden in 1697 bestaat een groot aantal plattegronden in het Nationaal Archief. Enkele ervan zijn kopieën, maar op andere zien we duidelijk de verbeteringen die onder invloed van vestingbouwers als Van Coehoorn (en zijn tegenstanders) in deze tijd worden doorgevoerd. Eén van de ontwerpen is opgesteld onder regie van kolonel-ingenieur Du Puy-Lespinasse. De eerste steen voor de nieuwe fortificatieën wordt gelegd op 25 maart 1697. Bij die gelegenheid schrijft ene G.S. twee gedichten.

Nationaal Archief, toegang 4.OPV: Plans en Vestingen der Genie van het Ministerie van Oorlog, inventarisnrs. H206-H217.

Verpachting van gras van de vestingstad Brielle

Raymond Uppelschoten — Fri, 13 Nov 2009 19:06:53 +0000

1853 De grond en het water van de vestingen behoorde de Nederlandse Staat. ’s Rijks Domeinen was de instantie die regelde hoe er met die gronden en wateren werd omgegaan. Ze moesten voor een belangrijk deel geld op brengen. Zeker in een tijd dat er weinig oorlogsdreiging was, betekende dit dat vissers de wateren mochten bevissen en vee-eigenaren de graslanden en hellingen van de vestingen mochten beweiden – tegen betaling uiteraard.

Voor notaris Pieter van Andel verpacht Mr. Henrik baron Collot d’Escurij (ontvanger der domeinen) de grasgewassen van Hollandse vestingen. De graslanden worden verpacht van poort tot poort of per bastion afzonderlijk. Voor de vestingstad Brielle gebeurt dat in de volgende delen:

van de Zuidpoort tot de Langepoort, waaronder ook behoren het Westerbolwerk, Holebolwerk en Oranjebolwerk
van de Langepoort tot de Walepoort, de Lijnbaan en de Kijkpaalbolwerk
de contrascarpe buiten de Waterpoort aan de westzijde van de haven
het ravelijn buiten de Waterpoort van de vesting
het ravelijn buiten de Langepoort
het grasgewas van het ravelijn buiten de Zuidpoort
het grasgewas van het ravelijn buiten de Kraaijepoort.

Streekarchief Voorne-Putten en Rozenburg, toegang 110: Notariële akten, inventarisnr. 60.

Engelsen bezetten vestingsteden en Fort Rammekens

Raymond Uppelschoten — Tue, 03 Nov 2009 09:51:18 +0000

1585-1616 Ter bescherming van onze zuidelijke grenzen en de zeetoegang tot de republiek, worden in de vestingsteden Den Briel en Vlissingen Engelse eenheden gelegerd. Hetzelfde geldt voor het Zeeuwse zeefort Rammekens, dat dan pas 40 jaar bestaat: het is gebouwd in 1547.

De vestingsteden Den Briel, Vlissingen en het fort Rammekens worden in pand gegeven aan de Engelsen: het is hun verzekering dat zij er niet bij in zullen schieten als de revolutie tegen de Spanjaarden onverhoopt mislukt en zij Nederland als bondgenoot verliezen. Nederland heeft al enorme schulden bij de Engelsen voor hun bijdrage aan onze vrijheidsstrijd. Het contact met de Engelsen is dan ook verre van gemakkelijk: William Russell, gouverneur van Vlissingen, schrijft bijvoorbeeld in 1588 aan de Raad van State, dat hij de extra hulptroepen niet in de heerlijkheid Vlissingen en het fort Rammekens zal toelaten omdat zijn eigen compagnie daar niet bij is ingedeeld.

In 1616 worden de twee pandsteden in Zeeland en Holland ontruimd. Het twaalfjarig bestand is dan een paar jaar oud en de betrokkenheid van de Engelsen wordt een stuk kleiner dan in eerste vijftig jaar van onze Tachtigjarige Oorlog. Ook door de prachtige poort van Fort Rammekens trekken de Engelsen weg, om er pas in 1809 terug te keren tijdens de (mislukte) invasie tegen de Franse legers van Napoleon.

Nationaal Archief, toegang 1.01.06: Archief van de Staten-Generaal, inventarisnr. 12576.3; idem, toegang 1.01.08: Archief van de Staten-Generaal, inventarisnr. 12589.31; idem, toegang 3.01.14: Archief van Johan van Oldenbarnevelt, inventarisnrs. 1170, 2965 en 2973.