In 1863 wordt de brug over de gracht nieuw ontworpen en gebouwd. Deze vervangt waarschijnlijk de brug die de eerste jaren het fort toegankelijk heeft gemaakt. Er worden onder andere palen geheid om de brugpijlers te kunnen dragen en de toegangsweg tot het fort moet wat verlegd worden om de brug bereikbaar te maken.

Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC), toegang 343, inventarisnrs. 1549-1552 en 1585, 6665 en 6669.

1766-1795

Vanaf 1766 wordt het systeem van dijken en sluizen ingezet voor militaire inundaties. De eerste werken worden uitgevoerd onder toezicht van luitenant-ingenieur G.E. Haberkorn en de dijk- en kribbaas A. van Helden. In de jaren tachtig voert kapitein-ingenieur Dalhoff de regie. Dat zijn kennis van het gebied niet alleen wordt gewaardeerd door de autoriteiten van de Republiek, blijkt wel uit het feit dat hij in 1795 een rapport schrijft voor de Bataafse Provisioneel Representanten over de drie dijkdoorbraken in Hedikhuizen op 18 februari 1795.

De kunstwerken ten behoeve van militaire inundatie blijven ook na deze periode in bedrijf. Pas met het graven van het Drongelens Kanaal tussen 1907 en 1911 verliest de overlaat zijn militaire functie.

Nationaal Archief, toegang 3.01.43: Archieven van de Contrarolleurs, later Contrarolleurs-Generaal van ’s Lands Werken en Fortifcatiën in dienst van de Provincie Holland en West-Friesland, inventarisnrs. 106 t/m 110 en 158 t/m 162.

’s Lands Drukkerij, Decreeten van de Provisioneel Repaesentanten van het Volk van Holland (van 1795), pagina 596.

1664

Na de Vrede van Munster, in 1648, wordt het met een deel van de Blokzijlse vestingwerken niet meer zo nauw genomen. De schippers van de stad krijgen in 1664vergunning van de Raad van State om de contrescarp, of de buitengracht van de vesting, te mogen gebruiken voor de aanvoer van gewassen. Dit deel van de vestingwerken wordt daarmee dus een soort loswal.

Gemeente Steenwijkerland, toegang 32: Fortresse/gemeente Blokzijl, inventarisnr. 1032.

1673

In 1673 publiceert het stadsbestuur een lijst van niet alleen huizen, maar ook bomen die zijn weggeruimd voor het fortificeren van de stad. Achter de lijst is  een staatje gebonden van de renten en de erfpachten van de stad, die gelden op de huizen en erven, die ook voor die fortificatie zijn afgebroken en weggegraven.

Erfgoedcentrum DiEP te Dordrecht, toegang 794: Gemeente Nieuwpoort, inventarisnr. 382.

1685-1725

Charles is de zoon van en Adriaan Loncque en Susanna Everwijn. Zijn vader was tevens militair en gedurende zijn leven onder andere commandant van het garnizoen van Vlissingen. Na het overlijden van zijn eerste vrouw Johanna de la Palma in 1694, hertrouwt Charles in 1697 met de Susanna Verheije, dochter van de Zeeuwse raadspensionaris Jacob Verheije. Door dit huwelijk gaan alle deuren in Zeeland voor hem open. In 1701 wordt Loncque beleend met de heerlijkheid Oosterland. In datzelfde jaar besluiten de Zeeuwse Raden hem de majoorstoelage toe te kennen; hij is dan al sinds 1693 majoor van het Zeeuwse regiment Noyelle. Na de benoeming in 1703 als commandant van Lillo en Liefkenshoek volgen in 1704 ook het commandantschap van de forten Frederik Hendrik en de Kruisschans. Charles Loncque overlijdt in 1715.

Nationaal Archief, toegang 3.20.55: Familiearchief Steengracht, inventarisnrs. 228-245.

Zeeuws Archief, toegang 33.1: Handschriften, inventarisnr. 506.

Idem, toegang 470: Familie Ermerins-Wiltschut, inventarisnr. 1.

1605-1703

Rond 1605 ontstaat er een geschil tussen de gerechten Kessel en Beesel. Aan het hof van Gelre dient dan een zaak tussen beide gerechten, die zogenaamde nabuurdiensten hebben verleend voor de onderhoud aan de schans of landweer, die Kesseleik aan de Maas verbindt met het noordelijk gelegen moerasgebied. De landweer is een lange, met doornen begroeide dijk, voorzien van greppels. Terwijl een landweer in vredestijd kan dienen voor het keren van vee, laat een geschrift uit 1421 niets te raden over, van de reden voor deze landweer van Kesseleik: tegen het ‘inrijden des heeren vianden van Hoerne’. De landweer is gebouwd kort voor 1371. In 1703 is er overigens nog sprake van een tweede schans in Kessel, tegenover het veer.

Regionaal Historisch Centrum Limburg (RHCL), toegang 01.016B: Dorpsbestuur van Maasbracht, inventarisnr. 260.

Idem, toegang 01.038: Schepenbank Kessel, inventarisnr. 1.

Na 1700 vestigen zich steeds meer mensen tussen de zuidelijke stadswallen en de Helperlinie, zoals die ook wel werd genoemd. In 1767 verbiedt het stadsbestuur de jacht tussen de stad en de Linie van Helpman. Maar in 1844 is de functie van de linie echter al zover afgegleden dat de Minister van Oorlog toestemming geeft aan P. Belgraver voor het bouwen van vijf huizen tussen de vestingwerken van de stad Groningen en de linie van Helpman. Het hoogtepunt (of dieptepunt) van de Helperlinie in dezelfde periode is dat tussen 1843 en 1852 een nieuwe badinrichting wordt aangelegd in de gracht van de linie.

Groninger Archief, toegang 1399: Gemeentebestuur Groningen, inventarisnr. 7427.

Idem, toegang 1501: Verzameling losse stukken, inventarisnr. 7.

Idem, toegang 2188: Plakkaten en ordonnanties, inventarisnr. 724.

1752-1778

In de achttiende eeuw wordt er gesproken van de dijk, verschansing, het retranchement of de linie. Een enkele keer is er sprake van ‘waterlinie’. Opvallend is hoe vaak de benaming retranchement wordt gebruikt voor de complete liniedijk. In de tijd waarover we het hebben (achttiende eeuw) gold die benaming toch vooral voor een los vestingwerk, dat weliswaar kon bestaan uit een enkele wal, maar zeker niet een groot gepland en uitgestrekt werk zoals de Grebbelinie in die tijd al was.

Archief Eemland, toegang 12: Stadsgerecht Amersfoort, inventarisnr. 436 (diverse delen).

De schans IJsseloord op de splitsing van Rijn en IJssel, wordt in 1585 ingenomen door de Staatse troepen na een beleg van zeven dagen. Vrijwel onmiddellijk begint het onderhoud aan de schans en in mei 1587 zijn in ieder geval arbeiders aan het werk. In 1589 worden de schouten van Apeldoorn, Ede, Barneveld en Ede aangeschreven om karren te sturen voor het werk aan de schans IJsseloord. In 1591 blijkt dat het dan niet anders is; de richters of schouten van Arnhem en Veluwezoom, die van Baer en Lathum worden allemaal opgeroepen om arbeiders te sturen naar de schans. Deze is nu zwaar beschadigd door het hoge water.

De opgeroepen arbeiders zullen een deel van 1.000 tot 1.200 gulden gaan opmaken, die een jaar eerder al door de Raad van State zijn begroot voor reparatie van de schans. Er bestaat dan al een correspondentie van twee jaar over onder andere 700 gulden voor reparaties, die is voorgeschoten door de Heer van Loenen. Even is men zo bang dat de Spanjaarden door de vertragingen een tegenschans zullen opwerpen, dat schippers worden geronseld om op de Rijn  te patrouilleren tegen vijandige schepen en werklieden.

Gelders Archief, Regesten, diverse inventarisnrs.

De aannemer Duijbus krijgt van Utrecht 2.600 gulden betaald voor het maken van een zogenaamde vingerling (een ringdijk) op de Gorsen bij dit Lindenbergse of Klein-Gastelse Veer. Het is slechts het Utrechtse deel van de kosten van deze fortificatiën, die in 1794 nog worden begroot op ruim 400.000 gulden (ruim 180.000 euro). Dit soort bouwactiviteiten maakt het mogelijk inundaties te stellen van de Gastelse-, Oud-Lands- en Sint Maartenspolders, die dan ook op 25 september 1794 compleet zijn.

Het Utrechts Archief, toegang 233, Staten van Utrecht, inventarisnr. 265-191.

Nationaal Archief, toegang 4.OPG: Plans van Gebouwen en Modeltekeningen van het archief der Genie van het Ministerie van Oorlog, inventarisnr. BB311.

Idem, toegang 4.OPV: Plans van Vestingen der Genie van het Ministerie van Oorlog, inventarisnrs. S152 t/m S158.

Idem, toegang 4.OSK: Situatie Kaarten afkomstig van het archief der Genie, inventarisnr. B128.