Beplanting op Fort aan de Nieuwe Steeg
Het Fort aan de Nieuwe Steeg is gebouwd in 1878, als één van de grotere forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het wordt ook wel ‘Fort bij Herwijnen’ genoemd. Het fort sluit de dijk langs de Linge af en een acces (droogvallend gebied) aan de open keelzijde van het fort. Het opmerkelijkste gebouw op het forteiland is de bomvrije kazerne, die bestaat uit twee tegenover elkaar gelegen gebouwen van twee verdiepingen.
De beplanting van zo’n groot fort vormt bij de aanleg een aspect op zich. De beplanting van Fort aan de Nieuwe Steeg staat volledig beschreven in het uitvoerige bestek: ‘Op de berm zijn een doornenhaag lang 9.2m en 186 stuks wilgen, op Rijksgrond buiten het fort 39 wilgen en 50 iepen gepland’. Uit het bestek is echter niets bekend over de plaats van de wilgen en de verdeling van het aantal over het forteiland. Hier moeten we dus af gaan op de luchtfoto’s, waarvan we er gelukkig een aantal hebben. Opmerkelijk is dan dat de luchtfoto’s uit 1926 lijken te wijzen op wilgen op de wallen zelf. Met name op een zomerse luchtfoto van 1926 is ten minste aan de noordzijde van het fort duidelijk alleen begroeiing op de plongee van de wal. Langs de noordzijde stonden twee rijen wilgen. Een dergelijke haag is echter wel duidelijk te zien op de luchtfoto’s van het fort uit 1926 en op de RAF luchtfoto van 1945. De haag omringt dan het complete fort, met uitzondering van de berm aan de zuidelijke lange zijde. Daar stopt de haag ongeveer halverwege de berm tussen het zuidoostelijke bastion en de brug. Deze begrenzing is op alle luchtfoto’s goed te zien, maar een reden hiervoor is niet gevonden.
Bomen waren op het fort vooral te vinden op het zuidwestelijk bastion (in de keel daarvan). De binnenplaats achter de loods (op de terre) had een kleine boomgaard.
Bestek en foto’s zijn onder andere te vinden in het archief van de Stichting Menno van Coehoorn.
Nationaal Archief, toegang 4.OGT: Kaarten en tekeningen van de afdeling Genie van het ministerie van Oorlog, inventarisnrs. 150-151
Idem, toegang 4.OPV: Plans van Vestingen der Genie van het Ministerie van Oorlog, inventarisnrs. H469-H469B.
Idem, toegang 4.RGD: Tekeningenarchief van de Rijksgebouwendienst, inventarisnr. 1463.
Dag Raymond,
Leuk artikel!
Zelf ben ik bezig met nader onderzoek, en mogelijk herstel, van diverse batterijopstelplaatsen langs de lekdijk, Goilberdingerdijk, Diefdijk Meerdijk en Nieuwe Zuider Lingedijk. Ik probeer al een tijd te achterhalen of er bij de aanleg van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in zijn geheel, en de batterijen specifiek, ook beplantingen werden aangelegd om de vijand te weren. In het schootsveld waren opgeaande beplantingen ongewenst, maar werd wel gebruik gemaakt van meidoorn of sleedoorn bv als werende haag?
Ben benieuwd of je hier iets van weet,
Groet, Richard Trenning
Deelprojectleider NHW
Dag Richard,
Dank voor je vriendelijke reactie. Het artikel is een bewerking van de informatie die ik zelf ooit heb onderzocht in opdracht van Fort a/d Nieuwe Steeg/GeoFort. Je vraag over beplanting in het schootsveld is wel een interessante, waar ik helaas geen antwoord op kan geven. Ik zou zeggen dat je een eerste hypothese kunt vormen via de Top kaarten van die tijd (al snel wordt er onderscheid gemaakt tussen heggen en gewone afscheidingen), Maar of die er dan staan vanwege defensieve redenen, zou dan weer een stap te ver kunnen zijn. Ik ken geen vestingliteratuur of instructies uit de periode die dat voorschrijven. Mocht je hiervan iets vinden, dan houd ik me ook aanbevolen voor een bronvermelding in een aardig artikel….
Groet,
Raymond