vestingbouw.nl » 1500-1599

Arbeiders en karren voor de schans IJsseloord

Raymond Uppelschoten — Sun, 14 Feb 2010 21:28:33 +0000

1587-1597 Eerder schreef vestingbouw.nl over de manier waarop in 1811 uit heel Nederland arbeiders voor de fortificatiën werden ingezet. Die inzet heeft een lange traditie.

De schans IJsseloord op de splitsing van Rijn en IJssel, wordt in 1585 ingenomen door de Staatse troepen na een beleg van zeven dagen. Vrijwel onmiddellijk begint het onderhoud aan de schans en in mei 1587 zijn in ieder geval arbeiders aan het werk. In 1589 worden de schouten van Apeldoorn, Ede, Barneveld en Ede aangeschreven om karren te sturen voor het werk aan de schans IJsseloord. In 1591 blijkt dat het dan niet anders is; de richters of schouten van Arnhem en Veluwezoom, die van Baer en Lathum worden allemaal opgeroepen om arbeiders te sturen naar de schans. Deze is nu zwaar beschadigd door het hoge water.

De opgeroepen arbeiders zullen een deel van 1.000 tot 1.200 gulden gaan opmaken, die een jaar eerder al door de Raad van State zijn begroot voor reparatie van de schans. Er bestaat dan al een correspondentie van twee jaar over onder andere 700 gulden voor reparaties, die is voorgeschoten door de Heer van Loenen. Even is men zo bang dat de Spanjaarden door de vertragingen een tegenschans zullen opwerpen, dat schippers worden geronseld om op de Rijn te patrouilleren tegen vijandige schepen en werklieden.

Gelders Archief, Regesten, diverse inventarisnrs.

Stadhouder over bouw en betaling vestingwerken Arnhem

Raymond Uppelschoten — Mon, 30 Nov 2009 12:48:33 +0000

1574 Gillis van Berlaymont, heer van Hierges en stadhouder van Spaans Gelre, ontvangt een bericht van het Hof van Gelre dat het geld voor de fortificatie van Arnhem op is. Het Hof doet hem een verzoek om de landschrijver (soort secretaris of griffier) van de Veluwe te manen 1.000 gulden te betalen, die hij eerder heeft beloofd. Twee weken later meldt het Hof aan de stadhouder dat het rondeel aan de Rijnpoort vanwege de weke ondergrond is verzakt. Zonder keien is daar niets aan te doen. Het Hof geeft in overweging de zoden te gebruiken aan de noordzijde der Stad, waar de grond vast is. Van Berlaymont keurt het voorstel over de zoden goed en meldt tegelijkertijd dat aan de fortificatie 1.000 gulden extra zal worden betaald (in twee termijnen) door de luitenant van het drostambt Berg en dat de landschrijver van de Veluwe inderdaad de toegezegde 1.000 gulden moet betalen.

Gelders Archief, toegang 124: Hof van Gelre en Zutphen, inventarisnr. 645.

Spaansgezinde stadhouder en zijn Betuwse fortificatiën

Raymond Uppelschoten — Fri, 06 Nov 2009 07:09:30 +0000

1574 Gillis van Berlaymont, de Spaansgezinde stadhouder van Gelre, bemoeit zich uiteraard op allerlei fronten met de fortificatiën binnen de grenzen van zijn gewest. Om de roverijen op de Rijn tegen te gaan, besluit hij in januari 4 á 5 schepen uit te rusten en een nieuw fort te bouwen bij de Bijlandt (Pannerden).

In maart trekken enkele Staatse eenheden rond in de Tielerwaard en besluit Van Berlaymont daarom een fort op te richten bij Geldermalsen. Sowieso vindt hij dat het werk aan de fortificatiën moet opschieten. In juli overweegt hij het fort bij Herwijnen te vergroten omdat Bommel nog steeds in Staatse handen is, maar in augustus lijkt het daar rustiger te zijn. De Staatse communicatie tussen Bommel en Buren wordt volgens Van Berlaymont al voldoende bemoeilijkt door de bezetting van het fort bij Tuyl.

Gelders Archief, toegang 124: Hof van Gelre en Zutphen, inventarisnrs. 867, 894, 936 en 950.

Engelsen bezetten vestingsteden en Fort Rammekens

Raymond Uppelschoten — Tue, 03 Nov 2009 09:51:18 +0000

1585-1616 Ter bescherming van onze zuidelijke grenzen en de zeetoegang tot de republiek, worden in de vestingsteden Den Briel en Vlissingen Engelse eenheden gelegerd. Hetzelfde geldt voor het Zeeuwse zeefort Rammekens, dat dan pas 40 jaar bestaat: het is gebouwd in 1547.

De vestingsteden Den Briel, Vlissingen en het fort Rammekens worden in pand gegeven aan de Engelsen: het is hun verzekering dat zij er niet bij in zullen schieten als de revolutie tegen de Spanjaarden onverhoopt mislukt en zij Nederland als bondgenoot verliezen. Nederland heeft al enorme schulden bij de Engelsen voor hun bijdrage aan onze vrijheidsstrijd. Het contact met de Engelsen is dan ook verre van gemakkelijk: William Russell, gouverneur van Vlissingen, schrijft bijvoorbeeld in 1588 aan de Raad van State, dat hij de extra hulptroepen niet in de heerlijkheid Vlissingen en het fort Rammekens zal toelaten omdat zijn eigen compagnie daar niet bij is ingedeeld.

In 1616 worden de twee pandsteden in Zeeland en Holland ontruimd. Het twaalfjarig bestand is dan een paar jaar oud en de betrokkenheid van de Engelsen wordt een stuk kleiner dan in eerste vijftig jaar van onze Tachtigjarige Oorlog. Ook door de prachtige poort van Fort Rammekens trekken de Engelsen weg, om er pas in 1809 terug te keren tijdens de (mislukte) invasie tegen de Franse legers van Napoleon.

Nationaal Archief, toegang 1.01.06: Archief van de Staten-Generaal, inventarisnr. 12576.3; idem, toegang 1.01.08: Archief van de Staten-Generaal, inventarisnr. 12589.31; idem, toegang 3.01.14: Archief van Johan van Oldenbarnevelt, inventarisnrs. 1170, 2965 en 2973.