vestingbouw.nl » 1900-1999

Bastions Oranje en Promers van de vesting Naarden

Raymond Uppelschoten — Mon, 01 Feb 2010 19:07:22 +0000

1849-1909 De prachtig gerestaureerde vesting Naarden kent zes bastions en daarbuiten zes ravelijnen. De bastions Oranje en Promers zijn verbonden via een courtine waarin de Utrechtse Poort een plaats heeft. Deze biedt toegang tot de ravelijn Oranje-Promers. Van dit complex in het oosten en zuidoosten van de stad was vroeger en is tegenwoordig ook vooral de bebouwing van bastion Promers imposant. Het militair hospitaal en de kazerne die een plaats hebben in het bastion, zijn een fraai voorbeeld van de negentiende-eeuwse militaire architectuur. De kazerne is tussen 1875 en 1877 gebouwd door Hendrik Promers, waar de kazerne en het bastion dus ook naar zijn vernoemd.

Van de vesting Naarden is een enorme hoeveelheid archiefmateriaal bewaard gebleven. De belangrijkste bronnen worden hieronder genoemd. Het garnizoensboek van Naarden geeft vooral een beeld van de verschillende werkzaamheden, de verdeling daarvan en de beslissingen die ten grondslag liggen aan de bouw, verbouw en het onderhoud van de vesting. Als vervolgens de complete geschiedenis en de ontwerpdocumenten van het bastion Promers wordt blootgelegd (en dan vooral van deze grootte zoals in Naarden), zien we een fraai voorbeeld van het ‘thema’ van zo’n bastion (foto: zeer informatieve en interactieve site over vesting Naarden).

Noord-Hollands Archief, toegang 241:Eerstaanwezend ingenieur der Genie Naarden, inventarisnr. 7744.

Idem, toegang 548: Kaarten en tekeningen van de eerstaanwezend ingenieur der Genie van Naarden, Haarlem en Den Helder, inventarisnrs. 42 t/m 48, 120 t/m 125, 412 t/m 432, 442 t/m 472.

Drie eeuwen over de Grote of Spinolaschans in Terheijden

Raymond Uppelschoten — Thu, 28 Jan 2010 20:08:47 +0000

1642-1962 Breda was in de Tachtigjarige Oorlog strategisch zo belangrijk dat rondom de stad verschillende schansen werden aangelegd om dan weer de Staatse, dan weer Spaanse troepen te herbergen. Ook in en om Terheijden sloegen de troepen regelmatig hun tenten op, wat resulteerde in twee schansen: de zogenaamde Grote of Spinolaschans en de Kleine Schans. De Grote Schans ligt op de plek waar het gehucht Hertel heeft gelegen. Maar ook later was Terheijden belangrijk voor de verdediging van ’s lands grenzen. In 1701 werden twee linies aangelegd naar ontwerp van Menno van Coehoorn. De aardwerken zijn voor het laatst in gereedheid gebracht tijdens de Belgisch Opstand.

Van de Grote Schans is één fraaie kaart uit 1642 beschikbaar. Deze toont Terheijden tezamen met het fort. In de periode 1700-1750 is er vooral sprake van het vervallen fort, dat eveneens staat afgebeeld op een aantal kaarten. Eind achttiende eeuw worden er verschillende ontwerpen gemaakt voor nieuwe fortificatiën, waaronder een retranchement op de plaats van het oude fort. De overige archiefstukken betreffen vooral de periode na de Belgische Opstand. Zo zijn er van de verboden kringenverschillende tekeningen en documenten over de begrenzing van de Rijksmilitaire gronden. Demilitarisatie van de Grote of Spinolaschans vindt tenslotte plaats tussen 1952 en 1962.

Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC), toegang 109: Dienst der genie in Noord-Brabant, inventarisnrs. 1326-1330.

Nationaal Archief, toegang 2.13.37: Archief van de Koninklijke Landmacht: Genie: Verboden Kringen, inventarisnrs. 11.4, 11.5 en 11.6

Idem, toegang 2.14.73: Archief van de Afdeling Oudheidkunde en Natuurbescherming en taakvoorgangers, inventarisnr. 1182.

Idem,toegang 4.OPV: Plans van Vestingen der Genie van het Ministerie van Oorlog, inventarisnrs. B266-B269.

Idem, toegang 4.OSPV: Archief van Situtatieplans van Vestingen der Genie van het Ministerie van Oorlog, inventarisnr. B35.

Kleinere bestekken van Fort bij Veldhuis

Raymond Uppelschoten — Tue, 24 Nov 2009 20:53:36 +0000

1893-1914 Het fort bij Veldhuis nabij Heemskerk is één van de werken van de Stelling van Amsterdam. Het is gebouwd in 1893, maar tot 1899 wordt er gebouwd aan keten en bomvrije gebouwen. Het fort wordt in de memories van verdediging van de Stelling gerekend tot de groep Westzaan, tezamen met de forten aan de Sint- Aagtendijk en de forten bij Velsen en IJmuiden en het Fort in de Zuidwijkermeerpolder.

Van het fort is een aantal interessante kleinere bestekken bewaard gebleven, zoals van de keten binnen de wallen en een inundatiesluis. Van de bouwperiode zelf en van de plaats van het fort in de groep zijn vooral de kaarten en memories interessant.

Nationaal Archief, toegang 3.09.23: Archief van de Stelling Amsterdam, inventarisnrs, 219 en 225.

Idem, toegang 4.OCVW: Ministerie van Defensie: Collectie Tekeningen van Verdedigingswerken, inventarisnrs. 24, 30-32.

Idem, toegang 4.OPG: Plans van Gebouwen en Modeltekeningen van het archief der Genie van het Ministerie van Oorlog, inventarisnrs. A199 en A217.

Noord-Hollands Archief, toegang 238: Geniecommandement Amsterdam, inventarisnr. 489.

Helpoort Maastricht negentiende-eeuwse restant vestingwerken

Raymond Uppelschoten — Wed, 11 Nov 2009 02:08:40 +0000

1875-1925 Met het Traktaat van Londen in 1867 wordt de Duitse Bond opgeheven. Limburg, dat als enige restant van de oude Nederlanden tot de Bond behoort, wordt onze 11e provincie. Immers: de band tussen de Duitse Bond en het oude hertogdom wordt opgeheven. Met de afgenomen dreiging van de Bond en de vesting Maastricht weer in de vaderlandse schoot, worden de vestingwerken van de stad ontmanteld. Alle poorten worden geslecht, met uitzondering van de Helpoort. Direct na het begin van de ontmanteling start men een langdurige en omvangrijke restauratie van de Helpoort. Het beheer van de poort wordt in dezelfde periode overgedragen van het Ministerie van Oorlog aan de gemeente Maastricht. De restauratie levert fraaie bestekken en bouwtekeningen op, waarvan de meest bijzondere wel één van de tekeningen van de schoorsteen is, op schaal 1:1.

Nationaal Archief, toegang 4.RGD: Tekeningenarchief van de Rijksgebouwendienst, inventarisnrs. 904 en 1606.

Idem, toegang 2.04.13: Archief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken: Afdeling Kunsten en Wetenschappen, inventarisnrs. 1119 en 1120.

Verboden kringen van Fort bij Vechten

Raymond Uppelschoten — Tue, 10 Nov 2009 07:23:28 +0000

1877-1939 Het Utrechtse Fort bij Vechten maakt deel uit van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Er is aan gebouwd van 1867 tot 1870. Het is binnen de gracht 17 ha groot en binnen de grenspalen van ’s Rijks Militaire gronden 23 ha. In de 22 gebouwen van het fort zijn 16 miljoen bakstenen verwerkt.

Bij de aanleg van het fort waren uiteraard de verboden kringen van groot belang. Dit zijn de gebieden rond de forten waar niet of nauwelijks gebouwd mocht worden, om het eigen vrije schotsveld, de inundatiemogelijkheden en minimale dekking voor de vijand te garanderen. Kort na de oplevering van het fort is van de verboden kringen een perceelsgewijze kaart gemaakt, die exact toont wat in de omgeving van het fort te vinden was. Latere kaarten zijn vooral uit de mobilisatieperiode voor de Tweede Wereldoorlog, die de toenmalige situatie tonen op een veel kleinere schaal. Vanouds is de situatie tussen de twee belangrijkste Utrechtse forten (Vechten en Rijnauwen) thema van de kaarten in het Geniearchief. Maar ook de andere (westelijke) kant van de Utrechtse verdediginswerken, tussen Fort bij Vechten en het Houtense Fort ‘t Hemeltje, is in 1939 nog gekarteerd.

Het Nationaal Archief, toegang 4.OBGK: Inventaris van de Binnenlandse Gedrukte Kaarten behorende tot het archief der Genie, inventarisnrs. R6.273, P11.583 en P11.576;

idem, toegang 4.OSPV: Archief van Situtatieplans van Vestingen der Genie van het Ministerie van Oorlog, inventarisnr. H115;

idem, toegang 4.OGT: Kaarten en tekeningen van de afdeling Genie van het ministerie van Oorlog, inventarinsnr. 122-123;

idem, toegang 2.13.24: Koninklijke Landmacht: Inspectie der Genie, inventarisnr. 39.